Materijalni uslovi i pretpostavke

Privredni razvoj je složen ekonomski tok, kojim se jedna zemlja postepeno oslobađa ekonomske nerazvijenosti i siromaštva, dostižući sve više razvojne nivoe. Taj razvoj čine: privredni rast i promjene u sastavu privrednje.
Dostignuti nivo razvoja nacionalne privrede teško je tačno izraziti.

Na osnovu stepena privredne razvijenosti može se suditi o tome dokle je jedna zemlja stigla u toku razvoja, ali i kakvi su njeni izgledi za dalje ekonomsko napredovanje.

Kada želimo da predstavimo nivo razvijenosti nacionalne privrede služimo se različitim, prije svega, ekonomskim pokazateljima. Među njima je najglavniji društveni proizvod po stanovniku. To je najopštiji ekonomski pokazatelj stepena privrednog razvoja jedne zemlje, koji je pogodan i za međunarodna poređenja.

Da bi se dobila preglednija slika o dostignutom nivou razvijenosti neke zemlje, treba uzeti u obzir i druge ekonomske pokazatelje, kao što su:

  • sastav izvora društvenog proizvoda – učešće pojedinih dijelatnosti u njegovom obrazovanju;
  • ekonomski sastav stanovništva – odnos poljoprivrednog i nepoljoprivredno stanovništva;
  • obim i sastav robne razmjene sa inostranstvom;
  • veličina OPF po stanovniku;
  • stepen zaposlenosti itd.

Uslovljenost privrednog razvoja veličinom zemlje i stanovništva

Privredni razvoj je složen ekonomski tok, kojim se jedna zemlja postepeno oslobađa ekonomske nerazvijenosti i siromaštva, dostižući sve više razvojne nivoe. Taj razvoj čine: privredni rast i promjene u sastavu privrede.

Veličina zemlje i stanovništva značajan je činilac u pogledu izbora strukture privrednog razvoja.
Veće zemlje su po pravilu manje zavisne od spoljnjeg svijeta i prema tamo sposobnije za autonoman razvoj od manjih zemalja.

Male zemlje su više upućene u međunarodnu ramzmjenu.
Ograničenost domaćeg tržišta i velika zavisnost od spoljne trgovine jedan su od razloga za naglašenu nestabilnost privrede u malim zemljama .

U našoj zemlji će biti potrebno puno mudrosti i ekonomskog znanja da bih se izabrali ispravni putevi privrednog razvoja u narednom periodu.

Obim i struktura proizvodnih faktora

Da bi otpočeo proces proizvodnje potreban je spoj radne snage, predmeta rada i sredstava za rad. Bez njih se proizvodnja ne može obaviti i oni neposredno određuju razvoj proizvodnih snaga i efikasnost ekonomskog rasta. Iz naprijed rečenog možemo izvući definiciju, da pod faktorima proizvodnje podrazumijevamo one faktore čije je sudelovanje neophodno u procesu proizvodnje, i bez kojih se proizvodnja ne može obavljati.

Stanovništvo (radna snaga), prirodni izvori (predmeti rada) i osnovni proizvodni fondovi (sredstva rada) čine jedinstvo tako da je proizvodni rezultat uvijek uslovljen njihovim zajedničkim djelovanjem.
Samo jedinstvo sva tri faktora omogućava proces proizvodnje i proizvodna upotreba jednog od njih nije moguća bez odgovarajuće kombinacije sa drugim faktorima.

Višak jednog elementa čini da čitav taj višak ostaje neiskorišten, odnosno da se svi elementi ne mogu u punoj mjeri koristiti. Jedinstvo i komplementarnost proizvodnih faktora, upravo ukazuje na potrebu jednog sistemskog pristupa pri čemu je izrađen međusobni uticaj povezanih elemenata i procesa. Posmatranje jedinstva faktora proizvodnje u datoj strukturi kao sistema navodi nas na nekoliko zaključaka.

Za postizanje optimalnih proizvodnih rezultata neophodno je da se pri upotrebi svakog faktora proizvodnje izvuče maksimalno mogući efekat. Uslov da se postigne racionalan spoj i povezivanje faktora proizvodnje nalazimo u optimalnom spoju i kombinovanju faktora kako na nivou cijele privrede, tako i na nivou grana i regiona, sve do pojedinačnog preduzeća.

Problem se svodi na to da se postignu optimalni proizvodni rezultat uz minimalno korišćenje faktora proizvodnje sa visokim stepenom limitiranosti, odnosno uz racionalnu supstituciju odgovarajućim resursima.

Stanovništvo i radna snaga kao faktor privrednog razvoja

U ulozi proizvođača pojavljuje se samo jedan dio stanovništva. Ovdje spadaju svi zaposleni koji proizvode proizvode i usluge tj. zaposlena lica.

Svaka zemlja treba da teži punoj zaposlenosti – gornja granica raspoloživog radnog potencijala. Iskorišćenost radnog potencijala zavisi od ekonomskih mogućnosti zemlje, njenog privrednog sistema i vođenja ekonomske politike.

U ulozi potrošača pojavljuje se cjelokupno stanovništvo jedne zemlje i ono čini domaće tržište. Rast stanovništva određuje donju granicu rasta proizvodnje (rast proizvodnje trebao bi da prati rast stanovništva).

Privredni rast i razvoj traži da se proizvodnja povećava brže od stanovništva, što utiče na povećanje proizvodnje po stanovniku (per capita). Nerazvijene zemlje uglavnom imaju visoke stope rasta stanovništva (oko 3% god), a visoko i srednje razvijene imaju niži (oko 1% god).

To znači da je za održavanje per capita proizvodnje nerazvijenim zemljama potreban brži rast ukupne proizvodnje nego razvijenijim.
Tijesno povezano sa demografskim rastom u svijetu je :

  • siromaštvo,
  • zaštita životne sredine,
  • nekontrolisano trošenje prirodnih resursa

Siromaštvo je danas naročito prisutno u nerazvijenim zemljama ,koje imaju veliki broj stanovnika.
Čak 20% ukupnog stanovništva u nerazvijenim zemljama je siromašno (Afrika i dio južne Azije).

U ovim zemljama nije broj stanovnika glavni razlog siromaštva, ali je bitan faktor koji otežava ekonomski razvoj.S druge strane, u razvijenim zemljama smanjuje se broj stanovnika.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *